Kort geding uitspraak: NRC mag naam ontslagen hoogleraar niet noemen in artikel over #metoo

De voorzieningenrechter te Amsterdam wees in een kort geding tussen dagblad NRC en een ontslagen hoogleraar van de UvA een opmerkelijk verbod toe. Hij heeft NRC verboden in een gepland artikel de naam te noemen van de hoogleraar. Volgens NRC zou deze man zich schuldig hebben gemaakt aan grensoverschrijdend gedrag en heeft dit tot zijn ontslag geleid. Advocaat mediarecht Thomas van Vugt licht de spraakmakende zaak toe.

Verbod onrechtmatige publicatie

Het komt regelmatig voor dat iemand een kort geding start tegen een medium om een onwelgevallige publicatie of uitzending tegen te houden. De rechter onderzoekt in dat geval of de publicatie rechtmatig is en weegt de belangen van partijen af. Hierbij speelt o.m. een rol of de beschuldigingen in de publicatie voldoende worden gesteund door feiten. Deze week speelde zich echter een andere zaak af.

Hoogleraar ontslagen in 2018

Een voormalig hoogleraar van de Universiteit van Amsterdam (UvA) had NRC in kort geding gedagvaard. NRC was van plan om een artikel te publiceren over deze hoogleraar en zijn ontslag in 2018 bij de UvA. Uit een persbericht van de UvA zelf uit 2018 werd als reden voor het ontslag aangegeven dat een onderzoeksbureau grensoverschrijdend gedrag bij de hoogleraar had geconstateerd. NRC heeft verder onderzoek gedaan naar dit voorval en heeft contact met de hoogleraar opgenomen om hem vragen te stellen. De hoogleraar heeft deze vragen schriftelijk beantwoord. Vervolgens kreeg hij in concept het artikel toegezonden. In het artikel, waarin de hoogleraar met naam en toenaam werd genoemd, wordt hij beschuldigd van onder meer machtsmisbruik, manipulatie, (seksuele) intimidatie, ongewenste intimiteiten en aanranding.

Verbod noemen naam en plaatsen portretfoto

De advocaat van de hoogleraar eiste in het kort geding dat het NRC zou worden verboden om o.a. de naam van de hoogleraar te noemen. Ook werd een verbod op het plaatsen van een portretfoto geëist. De hoogleraar voerde aan dat hij geen publiek figuur is en dat het noemen van zijn naam een ernstige inbreuk op zijn privacy vormt. Bij het zoeken op internet zal zijn naam samen met de beschuldigingen altijd blijven opduiken.

Rechter: artikel draagt bij aan #metoo-debat

De rechter stelt voorop dat het artikel bijdraagt aan het publieke debat, meer in het bijzonder het #metoo-debat. NRC heeft aangegeven dat zij twee misstanden aan de orde wil stellen: (1) het grensoverschrijdende gedrag van de hoogleraar zelf en (2) dat de UvA er (aanvankelijk) niets aan heeft gedaan, namelijk de klachten niet serieus heeft genomen en niet heeft opgetreden. De rechter acht met name de laatste misstand van zwaarwegend belang.

Hoogleraar publiek figuur?

De rechter vindt, anders dan de hoogleraar zelf, dat de hoogleraar in zekere mate wel als publiek persoon kan worden beschouwd. Hij was immers hoofd van zijn vakgroep en tevens plaatsvervangend raadsheer van het gerechtshof Amsterdam. Ook acht de rechter dat het NRC in principe vrij staat om over het gedrag van de hoogleraar te publiceren.

Verbod op noemen naam nodig?

Toch wijst de rechter het gevorderde verbod toe en overweegt als volgt. Het belang van NRC is volgens de rechter in de gegeven omstandigheden onvoldoende om eiser De partij die gedagvaard wordt om te verschijnen in een rechtszaak wordt aangeduid als de gedaagde. Dit in tegenstelling tot de eiser, de partij die het initiatief tot de rechtszaak heeft genomen en daartoe door een gerechtsdeurwaarder een dagvaarding heeft laten betekenen aan de gedaagde.
» Meer over eiser
eiser
met volledige naam (en mogelijk ook met foto) in het artikel te vermelden en daarmee (in de lengte der jaren, bijvoorbeeld door social media) aan de schandpaal te nagelen. Vooralsnog is, gezien de grote vlucht die de social media hebben genomen en alle commentaren die in de regel op uitingen van deze aard via internet te vinden zijn, voldoende aannemelijk gemaakt dat het noemen van zijn naam dergelijke gevolgen zal hebben. De rechter weegt bovendien mee dat NRC bekend staat als kwaliteitskrant. Het publiek zal de daarin vermelde zaken, zeker wanneer deze als feiten worden gepresenteerd, voor ‘waar’ houden. Echter, de hoogleraar heeft een groot deel van de beschuldigingen (zeker de meest ernstige) betwist.

Noemen naam niet nodig voor publieke debat

Voor het publieke debat over deze #metoo-kwestie is het niet nodig dat de naam van eiser wordt genoemd. Binnen zijn eigen professionele kringen zal (vrijwel) iedereen snel weten dat het over hem gaat, ook als zijn naam niet wordt genoemd. Het belang van de hoogleraar is er dan ook in gelegen dat mensen buiten zijn professionele leven –in zijn privéleven- niet ook allemaal weten dat dit in zijn professionele leven is voorgevallen. Hij moet professioneel gezien al op de blaren zitten (hij is immers ontslagen uit zijn functies) maar hoeft dat -volgens de rechter- niet ook in zijn privéleven. Ieder mens verdient een tweede kans, aldus de rechter.

Recht om vergeten te worden

Het verbod is een preventieve maatregel die past in deze tijd. Door het exponentieel toegenomen gebruik van social media en het eenvoudig delen (“sharen”) van publicaties online, kan er in korte tijd veel schade worden aangericht aan iemands naam en reputatie. Wist vroeger niemand meer wie en wat er in de krant van vorig jaar stond, nu blijven artikelen eeuwig circuleren op het net. In het verlengde van dit verbod ligt het verzoek aan Google om privacygevoelige publicaties niet meer “vindbaar” te maken (“het recht om vergeten te worden”).

Dubbeltje op z’n kant

Publicaties waarin misstanden aan de kaak worden gesteld zijn ontzettend belangrijk voor het debat en de democratie. De advocaat van de hoogleraar heeft dan ook goed aangevoeld dat een algemeen verbod op publicatie in deze zaak weinig kans van slagen zou hebben. Maar deze originele middenweg zullen we volgens mij vaker gaan tegenkomen in rechtszaken. Dat NRC de naam van de voormalige UvA hoogleraar niet mag noemen van de rechter is te danken aan goed advocatenwerk, maar een dubbeltje op z’n kant: in hoger beroep Ons burgerlijk procesrecht kent het beginsel dat er onderzocht wordt in twee instanties: een ieder heeft het recht op een nieuwe behandeling van de zaak door een hogere rechter.
» Meer over hoger beroep
hoger beroep
kan dit zomaar anders uitpakken.

Meer in Mediarecht
Moet weekblad Margriet het artikel ‘Geen contact meer met je ouders’ rectificeren?
Moet weekblad Margriet het artikel ‘Geen contact meer met je ouders’ rectificeren?

Weekblad Margriet publiceert een verhaal van een vrouw over de slechte band met haar recent overleden moeder. De zus van...

Sluiten