Een 403-verklaring (genoemd naar artikel 2:403 BW) is een schriftelijke verklaring waarmee een groepsmaatschappij – doorgaans de moedervennootschap (hierna: “moeder”) – zich hoofdelijk aansprakelijk stelt voor de schulden die voortvloeien uit rechtshandelingen van een tot de groep behorende dochtervennootschap (hierna: “dochter”). De verklaring wordt gedeponeerd bij het handelsregister. In ruil voor die concernbrede waarborg mag de dochter haar jaarrekening sterk vereenvoudigd inrichten en hoeft zij die niet afzonderlijk openbaar te maken. De moeder kan op haar beurt rechtstreeks worden aangesproken.
Uit cijfers van de Kamer van Koophandel, aangehaald door Van Dooren (IVOR nr. 122, 2021, par. 7.6.1), blijkt dat eind 2019 in Nederland 16.719 403-verklaringen van kracht waren. Ter vergelijking: eind 2016 bedroeg dit aantal 16.956. Nederland telde destijds bijna 370.000 besloten vennootschappen. Slechts een beperkt deel van de rechtspersonen die voor de regeling in aanmerking komen, maakt er dus daadwerkelijk gebruik van. Hoewel de 403-verklaring binnen concernverhoudingen een bekend juridisch instrument is, blijkt de toepassing ervan in de praktijk dus relatief beperkt.
Hoewel de beschikbare gegevens inmiddels enigszins gedateerd zijn, vormen zij nog steeds de meest recente openbare cijfers over het gebruik van de 403-regeling. De Kamer van Koophandel publiceert namelijk geen doorlopende statistieken over dit onderwerp, waardoor actuelere gegevens ontbreken.
De cijfers uit 2016 laten zien dat in dat jaar ruim 12.600 instemmingsverklaringen en iets meer dan 1.000 intrekkingsverklaringen werden gedeponeerd. Opvallend daarbij is dat het aantal openstaande 403-verklaringen aanzienlijk hoger ligt dan het aantal jaarlijks gedeponeerde instemmingsverklaringen. Dat verschil verdient aandacht, omdat een instemmingsverklaring – anders dan de 403-verklaring zelf – ieder jaar opnieuw moet worden ingediend. Dat kan erop wijzen dat ondernemingen de regeling in de praktijk niet altijd zorgvuldig blijven onderhouden, of dat na de verkoop van een dochtervennootschap wordt vergeten de vereiste formaliteiten af te ronden; een risico dat in deel 3 nader aan bod komt.
In deze blogreeks volgen wij de 403-verklaring gedurende haar hele levensloop. In deel 1 bespreken wij het afgeven: waarom u hiervoor zou kiezen, wat de verklaring inhoudt en onder welke voorwaarden het groepsregime mag worden benut. In deel 2 staat het aanspreken van de moeder centraal: hoe de hoofdelijke aansprakelijkheid werkt en welke schulden er wel en niet onder vallen. In deel 3 behandelen wij het intrekken: hoe dat moet, en vooral welke aansprakelijkheid na de intrekking kan blijven hangen.
Xagan Heerbaart
Advocaat bij AMS Advocaten
Xagan Heerbaart is advocaat bij AMS Advocaten, gespecialiseerd in ondernemingsrecht. Zij studeerde af aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en heeft ervaring met procedures bij de Ondernemingskamer. Xagan adviseert en procedeert in aandeelhoudersgeschillen, post-M&A-geschillen en enquêteprocedures.
Bekijk het profiel van Xagan