Procederen met behulp van AI: laagdrempelig, maar niet zonder risico’s

AI speelt een steeds grotere rol in de juridische praktijk. De ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op, net als de discussies over het gebruik ervan. Advocaten zijn inmiddels al meermaals op de vingers getikt wegens onzorgvuldig gebruik van AI, maar tot op heden bleef dit nog zonder gevolgen. Dat onjuist gebruik van AI echter in gerechtelijke procedures niet zonder risico is, bewijst een recente uitspraak van de rechtbank Oost-Brabant. In die zaak leidde het gebruik van door AI gegenereerde processtukken zelfs tot een veroordeling tot betaling van de reële proceskosten.

Wat speelde er?

De zaak betrof een executiegeschil. Eiser was in een bodemprocedure en vervolgens opnieuw in kort geding veroordeeld om mee te werken aan de levering van een appartement in het buitenland op basis van een huurkoopconstructie. Beide vonnissen waren uitvoerbaar bij voorraad en bovendien onherroepelijk geworden.

Nieuw kort geding

Desondanks startte eiser opnieuw een kort geding bij de kantonrechter. Aangezien bij kantonzaken geen verplichte procesvertegenwoordiging geldt, kon eiser zonder advocaat procederen. Hij vorderde schorsing van de tenuitvoerlegging zolang geen notariële huurkoopakte was verleden en zolang de volledige marktwaarde niet was vastgesteld en betaald. Volgens eiser zou uitvoering van het eerdere vonnis in strijd zijn met dwingend Nederlands recht.

Gebruik AI

De kantonrechter wees de vorderingen echter af. Eiser had dezelfde argumenten tijdens de twee eerdere zittingen al aangevoerd en toen waren ze al beoordeeld en verworpen. Daarnaast waren de processtukken van eiser met behulp van AI opgesteld en bevatten die juridische onjuistheden en onbegrijpelijke wetsverwijzingen, hetgeen zowel de wederpartij als de rechtbank extra tijd en kosten heeft bezorgd.

Misbruik van procesrecht

Misbruik van procesrecht wordt in de rechtspraak aangenomen wanneer een partij een procedure aanspant terwijl zij weet, of behoort te weten, dat haar vordering geen enkele kans van slagen heeft, of wanneer het procesmiddel wordt ingezet voor een ander doel dan waarvoor het is bedoeld, bijvoorbeeld om de wederpartij te schaden of te belasten.

Toegang tot de rechter

Het uitgangspunt blijft dat iedereen toegang heeft tot de rechter. Dit fundamentele recht is onder meer neergelegd in de Grondwet en in artikel 6 EVRM. Het idee is dat er beperkte negatieve gevolgen moeten zijn aan het starten van een procedure, omdat anders mensen mogelijk geen procedure starten. Dat komt de rechtsbedeling niet ten goede. Daarom past bij het aannemen van misbruik van procesrecht of onrechtmatig handelen door procederen terughoudendheid.

Vergoeding daadwerkelijke proceskosten

In Nederland geldt een stelsel van een forfaitaire proceskostenveroordeling. Dat betekent dat als je een zaak verliest, je weliswaar de proceskosten van de wederpartij moet vergoeden, maar dat deze gefixeerd worden op basis van een puntensysteem. In de regel is de forfaitaire vergoeding slechts een fractie van de daadwerkelijk gemaakte proceskosten. In situaties waarin er sprake is van misbruik van procesrecht, kan de rechter hier echter van afwijken en de verliezende partij veroordelen de daadwerkelijke proceskosten te betalen.

Uitspraak

De kantonrechter oordeelde dat hier sprake was van misbruik van recht. Hij rekende eiser aan dat hij de juistheid van de processtukken niet had laten controleren door een advocaat. Voorts gaf hij aan dat eiser had kunnen weten dat zijn stellingen onjuist waren, omdat de redenen daarvoor al in de eerdere vonnissen aan de orde waren gekomen. Het instellen van de vordering had aldus, gelet op de evidente ongegrondheid ervan, in verband met de betrokken belangen van de gedaagde achterwege moeten blijven. Om die reden moest eiser alle proceskosten van gedaagde betalen.

Conclusie

Met de opmars van AI zal dit vermoedelijk niet de laatste uitspraak zijn waarin een rechter gevolgen verbindt aan het oneigenlijk gebruik daarvan. AI kan een nuttig hulpmiddel zijn bij juridische werkzaamheden, maar deze uitspraak maakt duidelijk dat AI nooit een vervanging is voor juridische analyse en controle. Wie processtukken met behulp van AI opstelt, moet deze zorgvuldig nalopen en juridisch toetsen. Gebeurt dat niet, dan kan dat in het uiterste geval niet alleen leiden tot afwijzing van de vorderingen, maar ook tot een veroordeling in de volledige proceskosten wegens misbruik van procesrecht. Moraal van het verhaal? Laat je bij een geschil bijstaan door een advocaat van AMS Advocaten en niet door een chatbot!