Naar hoofdinhoud

Inzagerecht onder het nieuwe bewijsrecht

Sander Schouten
4 min leestijd

Blog delen

In het kort

  • Sinds 1 januari 2025 is het inzagerecht geregeld in artikel 194 tot en met 195a Rv. De mogelijkheid om inzage in stukken te krijgen is ruimer geworden dan onder de oude regeling.
  • Inzage kan worden gevraagd via meerdere routes, waaronder het kort geding, maar bij het kort geding wordt streng gekeken naar het spoedeisend belang.
  • De veiligere route is een verzoekschrift vóór de bodemprocedure of een incident binnen een bodemprocedure. Maar ook dan geldt: wacht er niet te lang mee.

De nieuwe wetgeving omtrent het inzagerecht

Begin 2025 verscheen op deze site al een blog over de inwerkingtreding van de Wet vereenvoudiging en modernisering bewijsrecht. Het oude artikel 843a Rv is per 1 januari 2025 vervangen door een nieuwe regeling in artikelen 194 tot en met 195a Rv. In deze blog zal ik stilstaan bij de vraag hoe rechters nu met het inzagerecht omgaan, en welke procesrechtelijke route in de praktijk de beste kansen biedt.

Welke voorwaarden gelden er?

Artikel 194 lid 1 Rv geeft een partij bij een rechtsbetrekking recht op inzage, afschrift of uittreksel van bepaalde gegevens over die rechtsbetrekking, mits zij daarbij voldoende belang heeft. Het gerechtshof Den Haag zette in januari 2026 de cumulatieve voorwaarden op een rij:

  1. Rechtsbetrekking: de eiser moet partij zijn bij de rechtsbetrekking waarop de gegevens betrekking hebben.
  2. Bepaaldheid: de verlangde gegevens moeten voldoende bepaald zijn.
  3. Belang: de eiser moet voldoende belang hebben bij de inzage.

Ook dan kan de vordering stranden op een verschoningsrecht of gewichtige redenen (artikel 194 lid 2 Rv), zoals vertrouwelijke bedrijfsinformatie. Het hof benadrukt dat de vereisten ‘fishing expeditions’ moeten voorkomen. Wie inzage wil om een vermoede onrechtmatige daad aan te tonen, moet die daad bovendien voldoende aannemelijk maken.

Vraag in het begin van een bodemprocedure inzage via een incident

Een vonnis van de rechtbank Oost-Brabant van 21 oktober 2026 laat zien waar het mis kan gaan. Een onderneming verwijt haar voormalige bestuurder en aandeelhouder dat zij een concurrent hebben opgezet, in strijd met postcontractuele bedingen. Zij had bewijsbeslag laten leggen en vorderde eerst in kort geding inzage in de in beslag genomen gegevens. De voorzieningenrechter wees die vordering af en wees erop dat inzage in de bodemprocedure aan de orde kon komen. De onderneming startte vervolgens een bodemprocedure, maar zonder daarin direct inzage te vorderen. Pas toen de zaak voor een mondelinge behandeling stond, werd een incidentele vordering op grond van artikel 194 en 195 Rv ingediend. De rechtbank wijst die af omdat de eiser kennelijk de gegevens niet nodig had om de dagvaarding te kunnen instellen zodat er in dit late stadium van de procedure onvoldoende belang was.

Als wordt gekozen voor een kort geding moet de spoedeisendheid worden bewezen

De standaard ingang voor deze vordering is een verzoekschriftprocedure. Een kort geding is volgens artikel 197 lid 1 Rv weliswaar ook mogelijk, maar dan moet spoedeisendheid wel concreet worden aangetoond. Ik noem een paar recente voorbeelden uit de rechtspraak.

De rechtbank Rotterdam overwoog in een kort geding van 2 juni 2026 dat een inzagevordering niet zonder meer spoedeisend is. In die zaak werd spoed toch aangenomen, omdat er een voorlopig getuigenverhoor liep en de eiser de stukken nodig had om getuigen daarmee te confronteren. De lat ligt dus niet formeel hoger, maar de spoed moet wel concreet worden onderbouwd.

De spoedeisendheid kan toch een reële drempel zijn, hetgeen ook blijkt uit een arrest van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch van 3 maart 2026. Het hof wees een inzagevordering in kort geding af, omdat de vordering waarmee zij samenhing al strandde. Daarnaast moest nog worden onderzocht hoe de inzage op de minst bezwarende manier kon plaatsvinden, bijvoorbeeld met een geheimhoudingsverklaring of door gegevens weg te lakken. Voor dat onderzoek leent een kort geding zich volgens het hof niet.

In een andere zaak noemde de rechtbank Amsterdam op 17 november 2026 het spoedeisend belang en de geschiktheid van de zaak voor een kort geding uitdrukkelijk als aanvullende eisen, en wees de vordering af.

Wat zijn de lessen die uit de rechtspraak kunnen worden getrokken?

Loopt er nog geen procedure, dan kan inzage het beste worden verzocht via een verzoekschrift. Het grote voordeel is dat de rechter het verzoek toewijst, tenzij een van de vijf afwijzingsgronden van artikel 196 lid 2 Rv zich voordoet. Een spoedeisend belang is niet vereist.

Loopt de bodemprocedure al, dan is het incident op grond van artikel 195 Rv de beste weg. Zo’n vordering kan in beginsel in iedere stand van het geding worden ingesteld, ook in hoger beroep, maar hoe sneller hoe beter omdat anders kan worden geoordeeld dat er onvoldoende belang is.

Het kort geding is alleen zinvol als er een concrete reden voor spoed is, zoals een lopend getuigenverhoor of een harde termijn in een andere procedure.

Sander Schouten

Sander Schouten

Advocaat bij AMS Advocaten

Sander Schouten is advocaat, curator en medeoprichter van AMS Advocaten. Hij heeft meer dan 20 jaar ervaring in het insolventie- en ondernemingsrecht en voltooide de Grotius-specialisatieopleiding Insolventierecht. Sander wordt regelmatig door de rechtbank benoemd als curator bij grote faillissementen, waaronder BN International. Hij is lid van INSOLAD en INSOL Europe.

Bekijk het profiel van Sander