Hoge Raad: eigen onrechtmatig handelen van de bestuurder staat matiging van de boete niet in de weg
Hidde Reitsma In het kort
- Een projectvennootschap droeg bouwgrond over zonder toestemming van de gemeente en verbeurde een (civielrechtelijke) boete van € 250.000.
- Direct na de transactie werd met de koopsom een schuld aan haar bestuurder afgelost en werd de verkopende projectvennootschap opgeheven, zodat de gemeente daarop geen verhaal meer had.
- De gemeente sprak de bestuurder (een BV) en haar bestuurders aan uit onrechtmatige daad, voor het bedrag van de onverhaalbare boete. Het hof veroordeelde hen allen tot het volle bedrag en weigerde te matigen, mede omdat de bestuurder zelf onrechtmatig had gehandeld.
- De Hoge Raad vernietigt: matiging wordt beoordeeld in de rechtsverhouding tussen de contractspartijen, niet in die tussen de schuldeiser en de bestuurder.
Op 6 november 2026 wees de Hoge Raad een arrest dat van belang is voor iedere bestuurder die persoonlijk wordt aangesproken voor een boete die zijn vennootschap heeft verbeurd. Mag de rechter diens beroep op matiging passeren omdat de bestuurder zélf onrechtmatig handelde? Het antwoord is ontkennend: dat is de verkeerde rechtsverhouding. Ondernemingsrechtadvocaat Hidde Reitsma legt uit.
De feiten: grond doorverkocht, schuld aan de holding afgelost, vennootschap opgeheven
De gemeente Peel en Maas verkocht in 2011 na een prijsvraag een stuk grond aan een projectvennootschap, die daarop ‘cradle-to-cradle’ woningen zou bouwen. De koopovereenkomst verbood overdracht van rechten en verplichtingen zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de gemeente, op straffe van een boete van € 250.000.
Toen het plan niet van de grond kwam, droeg de vennootschap het resterende perceel in november 2018 alsnog over aan een derde – zonder die toestemming. Direct na de transactie loste de verkoper (de koper van de gemeente die dus zonder toestemming overdroeg) een schuld aan haar bestuurder (in het arrest Beheer genoemd) af, waarna de verkopende vennootschap door turboliquidatie werd opgeheven, zodat de gemeente geen verhaal meer had voor de boete. De netto koopprijs kwam dus ten goede aan de bestuurder van de projectvennootschap. De gemeente sprak Beheer vervolgens aan uit onrechtmatige daad, en haar bestuurders op grond van art. 2:11 BW, voor precies de verbeurde boete.
Het kader: matigen mag alleen als de billijkheid dat klaarblijkelijk eist
Een bedongen boete kan de rechter matigen op verlangen van de schuldenaar, maar alleen indien de billijkheid dat klaarblijkelijk eist (art. 6:94 lid 1 BW). Die maatstaf is streng: pas als toepassing van het beding tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt, mag de rechter ingrijpen (HR 27 april 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ6638, Intrahof/Bart Smit). Bovendien geldt een benedengrens: matigen mag niet verder gaan dan tot de wettelijke schadevergoeding. In deze koopovereenkomst stond overigens zelfs dat de boete niet voor matiging vatbaar was, maar zo’n beding is nietig (art. 6:94 lid 3 BW).
Hof: geen matiging, want Beheer handelde onrechtmatig
Het hof wees het matigingsberoep af. De gemeente kon door matiging niet minder krijgen dan de wettelijke schadevergoeding, zo overwoog het hof, en die bedroeg volgens de gemeente het verschil tussen de getaxeerde waarde van de locatie en de destijds overeengekomen koopprijs. Daarbij nam het hof in aanmerking dat Beheer onrechtmatig had gehandeld door de schuld aan zichzelf te laten aflossen.
Hoge Raad: dat is de verkeerde rechtsverhouding
De Hoge Raad maakt korte metten met die redenering. Matiging op grond van art. 6:94 lid 1 BW betreft de boete die is bedongen tussen de gemeente en de projectvennootschap. Of in díe verhouding gematigd kan worden, hangt af van de schadevergoeding die de projectvennootschap wettelijk aan de gemeente verschuldigd zou zijn – niet van wat haar bestuurder heeft misdaan. De HR oordeelt: “Aldus heeft het hof ten onrechte de rechtsverhouding tussen Beheer en de Gemeente betrokken bij de beoordeling of in de rechtsverhouding tussen [A] en de Gemeente de boete dient te worden gematigd. (r.o. 3.3)”. Overigens sneuvelt alleen dat oordeel; de klachten tegen de aansprakelijkheid zelf stranden op art. 81 RO. Het arrest wordt vernietigd en de zaak gaat naar het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Daarmee volgt de Hoge Raad advocaat-generaal Hartlief, die erop wees dat het hof niet had beoordeeld tot welk bedrag de vennootschap zelf wettelijk schadeplichtig was.
Betekenis voor de praktijk
Dit lijkt een technische correctie, maar het raakt een reëel probleem. Wie een vennootschap leeghaalt en opheft – via selectieve betaling aan zichzelf of via een turboliquidatie – roept weinig sympathie op, en de verleiding is groot om ook het matigingsverweer met dat verwijt af te doen. Dat mag niet: dat verwijt hoort bij de vraag óf de bestuurder aansprakelijk is, niet bij de hoogte van de boete.
Voor schuldeisers betekent dit: onderbouw de schade in de verhouding met de contractspartij zelf. Voor bestuurders is het arrest juist goed nieuws: ook wie onrechtmatig handelde, behoudt het verweer dat de doorgelegde boete bovenmatig is – al blijft de drempel hoog.
Hidde Reitsma
Advocaat bij AMS Advocaten
Hidde Reitsma is advocaat, curator en medeoprichter van AMS Advocaten. Hij is sinds 2002 advocaat en heeft bijna 20 jaar ervaring als curator in faillissementen. Hidde voltooide twee specialisatieopleidingen aan de Grotius Academie, waaronder de INSOLAD/Grotius-opleiding Insolventierecht (cum laude). Hij procedeert regelmatig bij de Ondernemingskamer en is gespecialiseerd in insolventierecht, ondernemingsrecht en erfrecht.
Bekijk het profiel van Hidde