OM vraagt faillissement Knaken aan: zien klanten hun knaken nog terug?

Het Openbaar Ministerie heeft de Rechtbank Rotterdam verzocht om het cryptobedrijf Knaken failliet te verklaren. Meestal komt zo’n verzoek van een schuldeiser of van het bedrijf zelf. Hier dus het Openbaar Ministerie. Dat is redelijk zeldzaam. De inzet bij de aanvraag is groot, want naar schatting tienduizenden klanten kunnen al weken niet bij hun cryptomunten. Advocaat insolventierecht Willem Jansma bespreekt waar het OM die bevoegdheid vandaan haalt en hoe de rechter het verzoek zal beoordelen.

Geen vergunning – platform offline

Knaken is een Rotterdams bedrijf met een digitaal platform waarop klanten euro’s konden omzetten in cryptomunten, en daarin handelen. Begin juni ging het bedrijf zonder aankondiging offline. De reden: Knaken kreeg geen MiCAR-vergunning van de AFM en stond niet in het cryptoregister. Voor dit soort diensten is die vergunning verplicht.

Oorverdovende stilte

Daarna werd het stil richting klanten. Het bedrijf beloofde een afwikkelplan, maar concrete uitkomsten bleven uit. Sterker nog, Knaken stopte met uitbetalen en klanten konden plots niet meer bij hun account. Een groep gedupeerden bundelde zich in het “Knaken Collectief”. Volgens schattingen gaat het om zo’n 30.000 klanten. 

FIOD

Rond dezelfde tijd was de FIOD bezig met een onderzoek naar mogelijke strafbare feiten. Op 29 juni waren er doorzoekingen en werd beslag gelegd op vermogen van het bedrijf. Aanhoudingen zijn er niet, maar dit hele beeld was voor het OM wel voldoende om in te grijpen.

Wie kan faillissement aanvragen?

Het uitgangspunt is dat een faillissement kan worden aangevraagd door een schuldeiser of de schuldenaar zelf (art. 1 lid 1 Fw). Je hebt wel een advocaat nodig.

Daarnaast kan het OM een faillissement aanvragen, maar alleen om redenen van openbaar belang (art. 1 lid 2 Fw). Die bevoegdheid bestaat al sinds de invoering van de Faillissementswet, maar wordt zelden gebruikt. 

Civielrechtelijke bevoegdheid OM

Dat het OM zo’n stap kan zetten, verrast wellicht aangezien het OM vooral bekend is van het strafrecht. Toch heeft het daarnaast een aantal civielrechtelijke bevoegdheden. Zo kan het de rechter ook vragen om een vereniging te verbieden en te ontbinden als haar werkzaamheid in strijd is met de openbare orde (art. 2:20 BW). Langs die weg verdwenen de pedovereniging Martijn en de Nederlandse afdeling van de Hells Angels.

Redenen van algemeen belang

Wanneer is er nu sprake van redenen van algemeen belang?  In ieder geval moet niet slechts gaan om gewone particuliere belangen gaat, maar om redenen van ernstiger en algemene aard. Dat speelt bijvoorbeeld als een schuldenaar dreigt failliet te gaan, de kring van gedupeerden zich blijft uitbreiden en geen van de schuldeisers zelf de aanvraag doet.

Eerdere faillissementsaanvraag door OM

In een Rotterdamse zaak uit 2017 vroeg het OM ook het faillissement aan van een verhuurder van woningen aan kwetsbare, verstandelijk gehandicapte huurders (Rb. Rotterdam 3 februari 2017, ECLI:NL:RBROT:2017:976). Tegen het bedrijf liep een fraudeonderzoek, er waren forse huurachterstanden en de energie dreigde te worden afgesloten. De rechtbank wees het verzoek toe omdat een grote groep personen gedupeerd dreigden te worden door het conflict van de verhuurder. 

Situatie bij Knaken

Bij Knaken speelt ook een conflict, want de AFM liet het bedrijf niet toe tot de markt. Daardoor dreigen tienduizenden klanten gedupeerd te raken, terwijl niemand van hen zelf naar de rechter stapt. Dat zijn precies de aanknopingspunten voor redenen van openbaar belang. Het OM lijkt dus een reële grond te hebben om het faillissement van Knaken langs deze weg aan te vragen.

De gewone eisen blijven gelden

De bijzondere route van het openbaar belang laat onverlet dat aan de gewone vereisten voor faillissement voldaan moet zijn. De kern staat in art. 1 Fw: de schuldenaar moet verkeren in de toestand dat hij heeft opgehouden te betalen. Daarvoor zijn twee dingen nodig:

• Meer dan één schuldeiser. De wet eist pluraliteit van schuldeisers. Meerdere vorderingen van één schuldeiser tellen niet. Er moet een tweede schuldeiser zijn, de zogenoemde steunvordering.
• Ten minste één opeisbare schuld. Wie nog niet hoeft te betalen, is niet opgehouden te betalen. Daarom moet minstens één vordering opeisbaar zijn. Die hoeft niet eens van de aanvrager te zijn.

Aan deze twee eisen lijkt te zijn voldaan, want er zijn tienduizenden onbetaalde klanten. Daarmee ontstaat in beginsel het beeld dat Knaken heeft opgehouden te betalen. De echte vraag waarover de rechter zich zal moeten buigen, is die naar het openbaar belang.

Gaat Knaken failliet?

De rechter toetst het verzoek summier (art. 6 lid 3 Fw). Dat is een beknopt onderzoek, maar geen formaliteit, want het OM moet zijn stellingen wel voldoende aannemelijk maken. De rechter zal haar beoordeling doen op het moment van de zitting, niet naar de dag van indiening. Tot die tijd heeft Knaken dus de kans om de zaak op te lossen, bijvoorbeeld door klanten alsnog uit te betalen, zodat niet langer aan alle eisen voor een faillissementsaanvraag is voldaan.

Alles bij elkaar is het de verwachting dat Knaken stevig aan de bak zal moeten om een faillissement te voorkomen. Voor de klanten wordt het de komende tijd spannend: kunnen ze straks weer bij hun cryptotegoeden, of kunnen ze naar hun knaken fluiten?