Bestuurder van failliet bouwbedrijf persoonlijk aansprakelijk vanwege (te) hoge aanbetalingen

In de bouwpraktijk wordt doorgaans gecontracteerd met een rechtspersoon, meestal een besloten vennootschap. Het uitgangspunt van het vennootschapsrecht is dat uitsluitend de vennootschap aansprakelijk is voor haar verplichtingen. In bepaalde omstandigheden kan echter ook de bestuurder persoonlijk aansprakelijk worden gehouden. Bijvoorbeeld wanneer een aannemersbedrijf failliet gaat en de opdrachtgever met schade blijft zitten. Een recente uitspraak van het Gerechtshof Amsterdam laat zien dat bestuurdersaansprakelijkheid in de bouw geen theoretisch risico is.

Criterium bestuurdersaansprakelijkheid

Voor persoonlijke aansprakelijkheid van een bestuurder geldt een strenge maatstaf. Volgens vaste rechtspraak kan een bestuurder naast de vennootschap aansprakelijk zijn wanneer zijn handelen of nalaten zó onzorgvuldig is dat hem daarvan persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt.

Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen wanneer de bestuurder wist of redelijkerwijs had moeten begrijpen dat de vennootschap haar verplichtingen niet zou nakomen en ook geen verhaal zou bieden voor de schade van de schuldeiser. Met andere woorden: de bestuurder laat een overeenkomst sluiten of laat een bepaalde handelwijze voortduren, terwijl hij weet dat de wederpartij daardoor vrijwel zeker met schade zal blijven zitten.

In rechtspraak over bestuurdersaansprakelijkheid in de bouw is geoordeeld dat onder andere het vragen van grote aanbetalingen terwijl het werk vervolgens niet wordt uitgevoerd of het aannemersbedrijf financieel al op omvallen staat, een ernstig verwijt kan opleveren. 

70% aanbetaald, maar het werk wordt gestaakt

In de zaak die voorlag bij het Hof Amsterdam (ECLINL:GHAMS:2025:3629) had een particulier een aannemingsovereenkomst gesloten met een bouwbedrijf voor het realiseren van een dakopbouw op zijn woning. De aanneemsom bedroeg € 47.500. De opdrachtgever betaalde vooraf 70% van de aanneemsom. Kort na de start van de werkzaamheden plaatste het bouwbedrijf een steiger, verwijderde een deel van de dakpannen en bracht een zeil aan. Daarna werden de werkzaamheden echter gestaakt. Ondanks herhaalde berichten van de opdrachtgever bleef het bedrijf grotendeels onbereikbaar en werd het werk niet hervat. Uiteindelijk ontbond de opdrachtgever de overeenkomst.

Bouwbedrijf failliet

Niet lang daarna ging het bouwbedrijf failliet. De opdrachtgever bleef achter met een open dak, waterschade en de noodzaak om het werk door een ander bedrijf te laten herstellen en alsnog te laten uitvoeren. Hij stelde daarom niet alleen de vennootschap, maar ook de bestuurder persoonlijk aansprakelijk.

Aanbetalingen niet voor werk aangewend

Het hof stelt voorop dat voor bestuurdersaansprakelijkheid moet worden beoordeeld of de bestuurder persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. In dit geval achtte het hof dat criterium vervuld.

Allereerst oordeelt het hof dat de opdrachtgever tot de hoge aanbetalingen was bewogen door een onjuiste voorstelling van zaken. Volgens het bouwbedrijf waren de voorschotten nodig om snel materialen te kunnen inkopen en de dakopbouw voortvarend te realiseren. Uit de feiten bleek echter dat deze betalingen niet daadwerkelijk voor dat doel waren aangewend. Kort na ontvangst van de aanbetalingen werden de werkzaamheden immers gestaakt en waren er zelfs geen voorraden aangetroffen.

Structureel patroon hoge aanbetalingen

Daarnaast acht het hof van belang dat de bestuurder -die ook enig aandeelhouder was-  de regie voerde binnen het bedrijf en dus op de hoogte was van deze gang van zaken. Hij wist of had in ieder geval moeten begrijpen dat het bedrijf de overeenkomst niet zou nakomen. Verder bleek uit het faillissementsonderzoek dat sprake was van een structureel patroon waarbij klanten hoge aanbetalingen deden terwijl werkzaamheden kort daarna werden stilgelegd. Ook waren aanzienlijke bedragen aan de vennootschap onttrokken en was sprake van een oplopende schuldenlast. Daarmee moest de bestuurder volgens het hof ook begrijpen dat de vennootschap geen verhaal zou bieden voor de schade van de opdrachtgever.

Onzorgvuldig handelen

Omdat de bestuurder ondanks deze omstandigheden niet heeft ingegrepen en heeft toegelaten dat het bouwbedrijf zijn verplichtingen niet nakwam, is zijn handelwijze volgens het hof zodanig onzorgvuldig dat hem persoonlijk een ernstig verwijt kan worden gemaakt. De bestuurder werd daarom veroordeeld tot vergoeding van de schade van de opdrachtgever van ruim €45.000.

Les voor de bouwpraktijk

Deze uitspraak benadrukt dat bestuurdersaansprakelijkheid in de bouw vooral aan de orde kan zijn wanneer aannemers grote aanbetalingen ontvangen terwijl zij weten -of moeten weten- dat het werk niet zal worden uitgevoerd en de vennootschap geen verhaal zal bieden. Voor opdrachtgevers kan het in dergelijke situaties zinvol zijn om niet alleen de vennootschap, maar ook de bestuurder persoonlijk aan te spreken. Beter nog is om slechts een beperkte aanbetaling te doen en verder de aanneemsom te betalen in termijnen die gelijk lopen aan de voortgang van het werk (wat ook het uitgangspunt is in de wet).

Voor bestuurders van bouwbedrijven geldt omgekeerd dat zij alert moeten zijn op de risico’s van hun handelwijze: wanneer zij contracten (laten) sluiten terwijl nakoming feitelijk niet meer realistisch is, kan de bescherming van de rechtspersoon wegvallen en bestaat er risico op persoonlijke aansprakelijkheid.