Omkering van bewijslast in civiele zaak: politie moet bewijzen dat zij arrestant niet mishandelde!

In het civiele recht geldt het uitgangspunt van artikel 150 Rv: wie stelt moet bewijzen. Dat betekent dat de partij die zich beroept op rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten, de bewijslast van die feiten of rechten draagt. Onlangs diende voor de rechtbank Den Haag een opmerkelijke civiele zaak tussen een voormalig arrestant en de nationale politie. De arrestant vond dat hij door politieagenten in zijn cel was mishandeld en vorderde daarom schadevergoeding van de overheid voor deze onrechtmatige daad Onrechtmatig handelen leidt tot aansprakelijkheid. In sommige gevallen geeft de wet aan dat een derde aansprakelijk is voor door een ander veroorzaakte schade.
» Meer over onrechtmatige daad
onrechtmatige daad
van de politie (waarvoor de overheid aansprakelijk is). Advocaat procesrecht Hein Hoogendoorn geeft in deze blog een toelichting op deze opmerkelijke zaak en legt uit hoe de rechtbank tot haar oordeel kwam.

Knie agent raakt neus arrestant

Rond middernacht pakten twee agenten iemand op in een prostitutiepand in Den Haag voor mishandeling van de beheerder van dat pand. De arrestant was op dat moment onder invloed van drank. Hij is met zijn handen op zijn rug geboeid naar het politiebureau vervoerd en in de cel gegooid. In de cel is vervolgens de knie van een agent in aanraking gekomen met de neus van de arrestant. Later bleek dat de neus van de arrestant gebroken was.

“Arrestant aan zorg politie toevertrouwd”

Het was in de procedure komen vast te staan dat er op het moment van het voorval drie agenten in de cel aanwezig waren. Ook was vast komen te staan dat de neus van de arrestant gebroken is op een moment dat de arrestant op het politiebureau was en, zoals de rechter dat formuleerde, ‘aan de zorg van de politie was toevertrouwd’ en in zijn fysieke bewegingsvrijheid was beperkt. Het waren deze omstandigheden die volgens de rechter de onderlinge verhouding van de partijen kenmerkten.

Bewijsnood arrestant mishandeling

De arrestant stelde in deze procedure door een agent te zijn mishandeld in zijn cel en dat daardoor zijn neus gebroken was. In beginsel rust de bewijslast van deze stelling op de arrestant want wie stelt die moet bewijzen. In deze procedure constateerde de rechtbank echter dat de arrestant voor wat betreft het incident in de cel in bewijsnood verkeerde omdat hij daarover alleen zelf een (partijgetuige)verklaring kon afleggen en hij camerabeelden waar mogelijk iets van het incident op zou staan ondanks zijn verzoek nog niet had ontvangen.

Omkering van bewijslast

De politie aan de andere kant had diverse processen-verbaal in het geding gebracht en kon vijf verbalisanten laten horen. Gezien deze specifieke omstandigheden is de rechtbank van oordeel dat in dit geval uit de eisen van redelijkheid en billijkheid Een bron van ongeschreven objectief recht waaraan mensen zich moeten gedragen jegens elkaar.
» Meer over redelijkheid en billijkheid
redelijkheid en billijkheid
voortvloeit dat de bewijslast moet worden omgekeerd. Dit betekent dat de politie in deze procedure door de rechter werd belast met het bewijs In het Nederlandse procesrecht geldt als hoofdregel dat de rechter alleen die feiten of rechten aan zijn beslissing ten grondslag mag leggen, die in de rechtszaak aan hem ter kennis zijn gekomen of zijn gesteld en die zijn komen vast te staan.
» Meer over bewijs
bewijs
van haar stelling dat de neus van de arrestant niet gebroken is door mishandeling maar door een ongelukkige samenloop van toevallige omstandigheden.

Geen dwangmiddel? Politie aansprakelijk!

De rechtbank oordeelde dat als de politie niet slaagt in het leveren van het haar opgedragen bewijs, er dan van moet worden uitgegaan dat sprake is geweest van mishandeling. Dat wil zeggen van een gedraging die in het geheel niet als dwangmiddel kan worden opgevat, voor de gevolgen waarvan de politie dan aansprakelijk is. Volgens vaste rechtspraak is de politie namelijk aansprakelijk als sprake is geweest van het gebruik van een dwangmiddel in strijd met regels van geschreven of ongeschreven recht, waaronder ook disproportioneel gebruik van dat dwangmiddel valt. Daarnaast geldt dat ook sprake kan zijn van aansprakelijkheid De gehoudenheid van een persoon of bedrijf om schade ontstaan uit een onrechtmatige daad of wanprestatie te vergoeden.
» Meer over aansprakelijkheid
aansprakelijkheid
als de gedraging in het geheel niet als dwangmiddel kan kwalificeren.

Eisen proportionaliteit en subsidiariteit

Voor als de politie wel slaagt in het haar opdragen bewijs, heeft de rechtbank aangegeven dat zij zich dan nog zal moeten buigen over de vraag of de handelwijze van de politie ook dan wel heeft voldaan aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Ook als de politie slaagt in het leveren van opgedragen bewijs is het voor de politie in deze civiele zaak dus nog geen gelopen race.

Meer in Procesrecht
Deskundige treedt buiten opdracht: vernietiging van bindend advies?
Deskundige treedt buiten opdracht: vernietiging van bindend advies?

Een bindend advies kan een effectieve vorm van alternatieve geschillenbeslechting zijn. Een derde, meestal een deskundige, brengt in opdracht van...

Sluiten